Ενεργειακή ΔιατροφήΣυμβουλές-Άρθρα

ΞΗΡΟΙ ΚΑΡΠΟΙ ΚΑΙ ΣΠΟΡΟΙ

Οι ξηροί καρποί είναι μία σημαντική κατηγορία τροφίμων, η οποία προσφέρει πλούσια θρεπτικά συστατικά και τροφοδοτεί τον οργανισμό μας με ενέργεια. Πολύ βασικό είναι να καταναλώνουμε ξηρούς καρπούς τουλάχιστον 3-4 φορές την εβδομάδα (εκτός και αν έχουμε έντονη δραστηριότητα, επομένως καταναλώνουμε περισσότερους), κυρίως στο πρωινό μας γεύμα, ή στο δεκατιανό ή μέχρι το μεσημεριανό (ποτέ το βράδυ). Συνοδεύουμε βέβαια με ωμά φρούτα εποχής και αποξηραμένα (όπως σταφίδες, δαμάσκηνα, χουρμάδες, βερίκοκα κλπ), ή τα προσθέτουμε σε σπιτικές κομπόστες, σε χυλούς δημητριακών, σε χειροποίητες φρυγανιές κ.ά.

Οι ξηροί καρποί όπως και οι σπόροι, λειτουργούν ως αναστολείς της όρεξης, είναι πλούσιοι σε φυτικές πρωτεΐνες, βιταμίνες Β, Ε, Κ, ακόρεστα λιπαρά οξέα, μέταλλα, ιχνοστοιχεία, αντιοξειδωτικά, πολυφαινόλες, τανίνες, φυτικές ίνες κ.λπ. Εκτός των άλλων, περιέχουν σε άφθονες ποσότητες τα απαραίτητα Ω3-Ω6 για τον οργανισμό πολυακόρεστα λιπαρά οξέα και κάποιες ωφέλιμες ουσίες, που λέγονται λιγνίνες όπου μπορούν ακόμη και να αναστείλουν διάφορες βαριές και εκφυλιστικές ασθένειες. Συμπληρωματικά, μπορούμε να πούμε ότι θρέφουν εξαιρετικά το yin της καρδιάς, του ήπατος και τους νεφρών, ενώ παράλληλα ενισχύουν την ενέργεια qi του οργανισμού, όπως υποστηρίζει η Ενεργειακή Διατροφή (ΤΑΟ).

Είναι σημαντικό να μην τρώγονται ωμοί ή πολύ αλατισμένοι (προς αποφυγήν υπερβολικού νατρίου) και ψημένοι (λόγω ακριλαμιδίων, δηλαδή τοξικών ουσιών που αναπτύσσονται κατά την υπερθέρμανση των τροφίμων), όπως επίσης να μην συνδυάζονται με πολλές ζωικές πρωτεΐνες (αφού περιέχουν πρωτεΐνες και λιπαρά οξέα), επιπλέον όχι μεγάλες ποσότητες, γιατί τότε επιτυγχάνουμε ανεπιθύμητα αποτελέσματα και αυξάνονται κατά πολύ οι θερμίδες. Τους αποθηκεύουμε ιδανικά σε γυάλινα βάζα στο ψυγείο για να διατηρούνται φρέσκοι.

Καταναλώνονται καλύτερα προθερμασμένοι (10-15 λεπτά στους 150οc), ίσα-ίσα να χρυσίσουν. Έτσι ρυθμίζουν την υγρασία και γίνονται πιο εύπεπτοι. Μία χούφτα ή 1 κ.σ. έλαιο ξηρού καρπού  (φυστικοβούτυρο, αμυγδαλοβούτυρο, ταχίνι κλπ) αρκεί ημερησίως. Εξαιρούνται το σουσάμι, ο παπαρουνόσπορος, ο λιναρόσπορος, ο κολοκυθόσπορος, το κουκουνάρι και τα φύτρα. Όλα αυτά μπορούμε να τα καταναλώσουμε ωμά, γιατί είναι πιο εύπεπτα από τα υπόλοιπα ξηροκάρπια, ενώ δεν δημιουργούν υγρασία στο πεπτικό. Αν όμως θέλουμε να ενισχύσουμε το yin του οργανισμού μας και δεν έχουμε υγρασία, τότε μουλιάζουμε αποβραδίς ή για λίγες ώρες τους φρέσκους και ανάλατους ξηρούς καρπούς, τους σουρώνουμε και είναι έτοιμοι. Με αυτόν τον τρόπο πολλαπλασιάζουμε τα ένζυμά τους, τις βιταμίνες και τα μέταλλα που περιέχουν. Εξαιρετικά είναι, τα κουκούτσια βερίκοκου και ροδάκινου σε περιπτώσεις που θέλουμε να καταστείλουμε τοξική φωτιά και φλέγμα από τον οργανισμό, σύμφωνα με την Κινέζικη Θεραπευτική.

Λέει ο Ιπποκράτης (ο Πατέρας της Ιατρικής, 460-377 π.Χ.) : «Οι τροφές πρέπει να παρασκευάζονται με σουσάμι, με σπόρους κι άλλους παρόμοιους καρπούς. Αν κι αυτές οι τροφές είναι λιπαρές, δεν πειράζει, διότι μπορεί κανείς να χορτάσει τρώγοντας λίγο» («Περί Διαίτης Υγιεινής»). Επίσης μας λέει: «ότι δεν παχαίνουν, διότι δεν μπορούμε να φάμε πολλούς».

Σήμερα, έχει αποδειχτεί περίτρανα, μέσα από επιστημονικές έρευνες και μελέτες, η διατροφική αξία των ξηρών καρπών και των σπόρων, καθώς τα οφέλη που παρέχουν στον άνθρωπο είναι πολύ σημαντικά. Επομένως η κατανάλωσή τους, σε λογικές ποσότητες, προσφέρει:

  • Μείωση της LDL χοληστερόλης σε ποσοστό 8-12% και αύξηση της HDL χοληστερόλης σε ποσοστό 6-12%.
  • Μείωση κατά 10,2% μέσο όρο το επίπεδο των τριγλυκεριδίων.
  • Βελτίωση της λειτουργίας και φυσικής κατάστασης των αρτηριών της καρδιάς. Οι ξηροί καρποί είναι ιδιαίτερα πλούσιοι σε αργινίνη, ένα αμινοξύ απαραίτητο για να παραχθεί μονοξείδιο του αζώτου, το οποίο βοηθά τις αρτηρίες να διασταλούν μειώνοντας τον κίνδυνο για στεφανιαία νόσο σε ποσοστό 30-50%.
  • Προστασία από την εμφάνιση του διαβήτη τύπου ΙΙ, σύμφωνα με μία έρευνα του πανεπιστημίου του Harvard.
  • Βελτίωση της λειτουργίας του εντέρου.
  • Ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος.
  • Αντικαρκινική προστασία. Η Ευρωπαϊκή Προοπτική Μελέτη για τον Καρκίνο και τη Διατροφή διαπίστωσε ότι όσο περισσότερους ξηρούς καρπούς κατανάλωναν οι γυναίκες τόσο χαμηλότερος ήταν ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του εντέρου.
  • Η συχνή και λογική κατανάλωση ξηρών καρπών έχει αποδειχθεί ότι δεν αυξάνει το σωματικό βάρος. Ενώ το αντίθετο αυξάνει το σωματικό βάρος λόγω θερμίδων και προκαλεί μετεωρισμό στο έντερο. Επίσης θέλει προσοχή στις αλλεργίες.

Η “pagenews.gr” αναφέρει: «Σύμφωνα με ερευνητές του Imperial College του Λονδίνου και του Νορβηγικού Πανεπιστημίου Επιστήμης και Τεχνολογίας, με επικεφαλής τον επιδημιολόγο Ντάγκφιν ‘Αουνε της Σχολής Δημόσιας Υγείας του πρώτου, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο βρετανικό ιατρικό περιοδικό «BMC Medicine», αξιολόγησαν 29 μελέτες από όλο τον κόσμο, που αφορούσαν συνολικά 819.000 ανθρώπους. Η ανάλυση μετά έδειξε ότι μια καθημερινή χούφτα ξηρών καρπών μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο: στεφανιαίας νόσου κατά σχεδόν 30%, του καρκίνου κατά 15% και του πρόωρου θανάτου από οποιαδήποτε αιτία κατά 22%. Επίσης, μειώνεται κατά 50% ο κίνδυνος θανάτου από πνευμονοπάθεια και του διαβήτη κατά σχεδόν 40%». Όπως είπε ο Άουνε: «βρήκαμε μια συστηματική μείωση του κινδύνου για διάφορες παθήσεις, πράγμα που δείχνει ότι υπάρχει πραγματική σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση των ξηρών καρπών και στην υγεία. Πρόκειται για σημαντικό όφελος, για μια μάλιστα τόσο μικρή ποσότητα τροφής».

Ένα σημαντικό θέμα που υφίσταται σχετικά με τους ξηρούς καρπούς, είναι οι μυκοτοξίνες-αφλατοξίνες οι οποίες είναι καρκινογόνες ουσίες μη ορατές «δια γυμνού οφθαλμού» που δημιουργούνται ειδικά στα αράπικα φιστίκια και αυτά της Αιγίνης, ενώ λιγότερη ποσότητα παρατηρείται στα αμύγδαλα και τα φουντούκια. Οι συγκεκριμένες ουσίες αναπτύσσονται λόγω της κακής συντήρησης των ξηρών καρπών ή λόγω εσφαλμένων μεθόδων και τεχνικών καλλιέργειας αυτών. Ευτυχώς εδώ, παρεμβαίνουν οι Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις και το Γενικό Χημείο του Κράτους μέσω αυστηρών ελέγχων που γίνονται στα περισσότερα προϊόντα και δη στους ξηρούς καρπούς, πριν οδηγηθούν στην ελληνική αγορά, για την ασφάλεια και την υγεία των πολιτών.

Επιπλέον χρειάζεται προσοχή από εμάς τους καταναλωτές στους συνδυασμούς: υδατάνθρακες (δημητριακά – ζύμες – ζάχαρη – φρούτα κ.ά.) με λιναρόσπορο: δεν θέλουμε πολλούς (υδατάνθρακες), όπως επίσης να μην καταναλώνεται ο λιναρόσπορος ολόκληρος (όταν είναι ωμός) γιατί είναι δύσπεπτος, αλλά σπασμένος (και φρέσκος) και όχι μόνος του (αλλά με πρωτεΐνη π.χ. γιαούρτι) για καλύτερη απορρόφηση. Ο λιναρόσπορος περιέχει Ω3 λιπαρά οξέα και συγκεκριμένα α-λινολενικό οξύ (ALA) τα οποία είναι απαραίτητα. Ακόμα, περιλαμβάνουν Ω6 (δεν θέλουμε πολύ ποσότητα) όπου μετασχηματίζονται σε αραχιδονικό οξύ, ενώ όταν υπερβαίνουμε την χρήση του, μετατρέπονται στον οργανισμό σε μη καλές προσταγλανδίνες και δημιουργούνται οξειδώσεις, φλεγμονές ή αλλεργίες στον οργανισμό. Επίσης οι σπόροι chia θα πρέπει να καταναλώνονται πάντα με ρόφημα, ή νερό, ή κάποιο τρόφιμο που να περιέχει υδαρές στοιχείο (π.χ. γιαούρτι) γιατί διογκώνονται όταν βρεθούν σε υγρό περιβάλλον. Άρα, αν φαγωθούν σκέτοι, μπορεί να προκληθεί πνιγμός. Βέβαια, θέλει προσοχή στην ευαισθησία ή στην αλλεργία που μπορεί να έχουμε σε κάποιους ξηρούς τους οποίους θα πρέπει να αποφεύγουμε.

Ο κάθε ξηρός καρπός ή σπόρος ξεχωριστά, έχει ιδιαίτερα θρεπτικά συστατικά που ωφελούν τον άνθρωπο. Γιαυτό χρησιμοποιείται ανάλογα τις ενεργειακές του ανάγκες και απαιτήσεις. Ακολουθούν οι πιο δημοφιλείς ξηροί καρποί και σπόροι, που περιέχουν τα εξής:

  • Τα αμύγδαλα (φυτικές πρωτεΐνες, βιταμίνες Β2, E, μαγνήσιο, μαγγάνιο, φώσφορο, αντιοξειδωτικά, φυτικές ίνες κ.ά.). Είναι χρήσιμα στην αντιμετώπιση καρδιαγγειακών νοσημάτων, στην μείωση της χοληστερίνης, στην αντιγήρανση, στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος κ.λπ. Ποσότητα: 10-15 τμχ./ημέρα.
  • Τα καρύδια (φυτικές πρωτεΐνες, Ω3 λιπαρά οξέα, βιταμίνες Β, E, K, μαγγάνιο, μαγνήσιο, χαλκό, ψευδάργυρο, σελήνιο, κάλιο κ.ά.). Συμβάλλουν στην εύρυθμη λειτουργία του εγκεφάλου, μειώνουν την LDL («κακή» χοληστερόλη), παρέχουν αντιοξειδωτική προστασία, ωφελούν την καρδιά και τις αρτηρίες κ.λπ). Ποσότητα: 7 τμχ./ημέρα.
  • Τα φουντούκια (ελαϊκό και λινελαϊκό οξύ, βιταμίνες Β1, Β6, E, φυλλικό οξύ, σίδηρο, ασβέστιο, μαγνήσιο, χαλκό, σελήνιο, μαγγάνιο, φυτικές ίνες κ.ά.). Είναι βοηθητικά στους διαβητικούς, στην αναιμία, στην άνοια, στις φλεγμονές, στο καρδειαγγειακό σύστημα, στην ξηροδερμία, στην μείωση της LDL χοληστερόλης κ.λπ. Ποσότητα: 15-20 τμχ./ημέρα.
  • Τα φιστίκια Αιγίνης (βιταμίνες Β1, Β6, λιπαρά οξέα, μαγγάνιο, χαλκό, φυτικές στερόλες, λουτεΐνη, ζεαξανθίνη, ανθοκυανίνες κ.ά.). Αυξάνουν την HDL («καλή» χοληστερόλη), παρέχουν αντιοξειδωτική προστασία, ευεργετούν το καρδιαγγειακό σύστημα, μειώνουν τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, βελτιώνουν την πέψη κ.λπ. Ποσότητα:12-15 τμχ./ημέρα.
  • Τα κάσιους (βιταμίνες B, E, λιπαρά οξέα, L-τρυπτοφάνη, ψευδάργυρο, σίδηρο, μαγνήσιο, μαγγάνιο, φώσφορο, φυτικές ίνες κ.ά.). Προάγουν την πέψη, έχουν αντικαταθληπτική και αγχολυτική δράση, απομακρύνουν τα θετικά βακτήρια κατά Gram (όπου προκαλούν εκφυλισμούς και λοιμώξεις), ρυθμίζουν το διαβήτη και το σωματικό βάρος κ.λπ. Ποσότητα: 12-15 τμχ./ημέρα.
  • Τα αράπικα φιστίκια (φυτικές πρωτεΐνες, λιπαρά οξέα, βιταμίνες B, E, κάλιο, μαγνήσιο, σίδηρο, ψευδάργυρο, χαλκό κ.ά.). Συμβάλλουν στην αύξηση της HDL (“καλής”) χοληστερόλης, ρυθμίζουν την αρτηριακή πίεση, βοηθούν στην αναιμία, παρέχουν αντιοξειδωτική δράση, διατηρούν τα οστά υγιή όπως και την διάθεση κ.λπ. Ποσότητα: 10-12 τμχ./ημέρα.
  • Τα καρύδια πεκάν (βιταμίνες Β1, E, λιπαρά οξέα, μαγγάνιο, χαλκό, πολυφαινόλες, φλαβονοειδή, φυτικές ίνες κ.ά.). Ελέγχουν τον διαβήτη και το σωματικό βάρος, προλαμβάνουν καρδιαγγειακές παθήσεις, ρυθμίζουν την αρτηριακή πίεση και την χοληστερίνη, προλαμβάνουν την χολολιθίαση και το Alzheimer, βελτιώνουν την λειτουργία του εγκεφάλου, κ.λπ. Ποσότητα: 7 τμχ./ημέρα.
  • Τα Βραζιλιάνικα καρύδια (φυτικές πρωτεΐνες, λιπαρά οξέα, βιταμίνη E, σελήνιο, ασβέστιο, σίδηρο, μαγγάνιο, κάλιο κ.ά.). Χρήσιμα στην καλή λειτουργία του ήπατος και του θυρεοειδούς, μειώνουν την LDL («κακή» χοληστερόλη), συμβάλλουν στην πρόληψη του άγχους, της κατάθλιψης, της καρδιοπάθειας, της αρτηριοσκλήρυνσης, του Alzheimer, της ρευματοειδούς αρθρίτιδας κ.λπ. Ποσότητα: 2-3 τμχ./ημέρα.
  • Τα στραγάλια (φυτικές πρωτεΐνες, βιταμίνες Α, β-καροτίνη, C, Κ , ασβέστιο, σίδηρο, φώσφορο, μαγνήσιο, φυτικές ίνες, ελάχιστα λιπαρά κ.ά.). Ελέγχουν τον διαβήτη και το σωματικό βάρος, είναι χρήσιμα στην δυσκοιλιότητα, στην καλή λειτουργία του εντέρου, στην αναιμία, στις καρδιακές παθήσεις, μειώνουν την ολική και LDL («κακή» χοληστερόλη), τα τριγλυκερίδια κ.λπ. Ποσότητα: 1 χούφτα/ημέρα.
  • Τα Μακαντάμια (ελαϊκό οξύ, παλμιτελαϊκό οξύ, βιταμίνη Ε, φυτοστερόλες, ασβέστιο, μαγνήσιο, σίδηρο, ψευδάργυρο, σελήνιο κ.ά.). Μειώνουν την LDL («κακή» χοληστερόλη), τις φλεγμονές, το οξειδωτικό στρες, τις ελεύθερες ρίζες, συμβάλλουν στην ομαλή λειτουργία του καρδιαγγειακού συστήματος όπως και των εντέρων κ.λπ. Ποσότητα: 9-10 τμχ./ημέρα.
  • Οι ηλιόσποροι (βιταμίνη E, φυτοστερόλες, μαγνήσιο, φυλλικό οξύ, σελήνιο, σίδηρο, πρωτεϊνες, αντιοξειδωτικά κ.ά.). Συμβάλλουν στην μείωση της χοληστερίνης και του οξειδωτικού στρες, προλαμβάνουν καρδιαγγειακά νοσήματα, φλεγμονές, όπως και εκφυλιστικές ασθένειες, χαλαρώνουν το νευρικό σύστημα, ελέγχουν τον μυϊκό τόνο κ.λπ. Ποσότητα: 1 χούφτα/ημέρα.
  • Οι κολοκυθόσποροι (μαγνήσιο, ψευδάργυρο, χαλκό, Ω3-Ω6 λιπαρά οξέα, τρυπτοφάνη, φυτοστερόλες, αντιοξειδωτικά κ.ά.). Παρέχουν αντιοξειδωτική προστασία και αντιφλεγμονώδη δράση, συμβάλλουν στην υγεία του προστάτη, του ουροποιητικού συστήματος, της επιδερμίδας και στην μείωση της αρτηριακής πίεσης, ενώ είναι χρήσιμα στο άγχος κ.λπ. Ποσότητα: 1 χούφτα/ημέρα.
  • Τα κάστανα (φυτικές πρωτεΐνες, βιταμίνες Β, C, Ω3 λιπαρά οξέα, σίδηρο, ασβέστιο, μαγνήσιο, κάλιο, ψευδάργυρο, φυτικές ίνες κ.ά.). Συμβάλλουν στην μείωση της LDL χοληστερίνης, στην καλή λειτουργία των εντέρων, στην μείωση της αρτηριακής πίεσης, ενώ παρέχουν αντιοξειδωτική προστασία, προστατεύουν την καρδιά, ενισχύουν τα οστά και τα δόντια κ.λπ. Ποσότητα: 5-6 τμχ./ημέρα.
  • Το λευκό σουσάμι (φυτικές πρωτεΐνες, Ω6-Ω9 λιπαρά οξέα, βιταμίνες B, E, ασβέστιο, φώσφορο, μαγνήσιο, κάλιο, ψευδάργυρο, λιγνάνες κ.ά.). Ρυθμίζει την χοληστερόλη, έχει αντιυπερτασική και αντιθρομβωτική δράση, αποτοξινώνει το σώμα, ευεργετεί το δέρμα και τα μαλλιά, ενισχύει τα οστά, παρέχει αντιοξειδωτική προστασία, συμβάλλει στην υγεία του πεπτικού συστήματος κ.λπ. Ποσότητα: 30-40 γρμ./ημέρα.
  • Το μαύρο σουσάμι (φυτικές πρωτεΐνες, ασβέστιο, κάλιο, μαγνήσιο, σίδηρο, ψευδάργυρο, φυτοστερόλες, φυτικές ίνες κ.ά.). Προάγει την πέψη, ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα, μειώνει την χοληστερίνη και ειδικά την LDL, συμβάλλει στην υγεία των οστών και των δοντιών, έχει αντιγηραντικές ιδιότητες, ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση κ.λπ. Ποσότητα: 30 γρμ./ημέρα.
  • Το κουκουνάρι (φυτικές πρωτεΐνες, Ω3 λιπαρά οξέα, βιταμίνες B, E, σίδηρο, μαγγάνιο, ψευδάργυρο, φώσφορο κ.ά.). Προστατεύει το καρδιαγγειακό σύστημα, συμβάλλει στην μείωση της LDL χοληστερόλης, ενισχύει τα οστά και το αίμα, βοηθάει στην εύρυθμη λειτουργία του νευρικού συστήματος, έχει αντιγηραντική ιδιότητα, δρα κατά της αρτηριοσκλήρυνσης κ.λπ. Ποσότητα: 1 κουταλιά της σούπας/ημέρα.
  • Ο παπαρουνόσπορος (βιταμίνη B, ελαϊκό & λινελαϊκό οξύ, ασβέστιο, σίδηρο, κάλιο, μαγνήσιο, ψευδάργυρο, μαγγάνιο κ.ά.). Συμβάλλει στη μείωση LDL της «κακής» χοληστερόλης και αυξάνει τα επίπεδα HDL της καλής στο αίμα, ανακουφίζει τα έλκη της στοματικής κοιλότητας, προστατεύει τα οστά, ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα, έχει αναλγητική και υπναγωγό δράση κ.λπ. Ποσότητα: 80-100 γρμ./ημέρα.
  • Ο λιναρόσπορος (φυτικές πρωτεΐνες, Ω3-Ω6 λιπαρά οξέα, ασβέστιο, βιταμίνες Β, E, μαγνήσιο, λιγνάνες, φυτικές ίνες, φυτοοιστρογόνα κ.ά.). Συμβάλλει στην μείωση της χοληστερίνης και τον τριγλυκεριδίων, ανακουφίζει από την δυσκοιλιότητα, βοηθάει στην μείωσης της αρτηριακής πίεσης, έχει αντιγηραντική δράση, ενισχύει τα οστά, προστατεύει τον εγκέφαλο κ.λπ. Ποσότητα: 1-2 κουταλιές της σούπας/ημέρα.
  • Ο σπόρος chia (φυτικές πρωτεΐνες, Ω3-Ω6 λιπαρά οξέα, ασβέστιο, μαγνήσιο, σίδηρο, κάλιο, φυτικές ίνες κ.ά.). Έχουν αντιφλεγμονώδη δράση, προστατεύουν και ευεργετούν το δέρμα, την καρδιά και τις αρθρώσεις, ρυθμίζουν την χλωρίδα των εντέρων, ενισχύουν τον μεταβολισμό, ελέγχουν την πείνα, συμβάλλουν στην αποβολή του άγχους κ.λπ. Ποσότητα: 1-2 κουταλιές της σούπας/ημέρα σε ρόφημα ή νερό.
  • Το κανναβούρι (φυτικές πρωτεΐνες, Ω3-Ω6 λιπαρά οξέα, βιταμίνες Α, Β, C, D, E, ασβέστιο, σίδηρο, μαγνήσιο κάλιο κ.ά.). Είναι χρήσιμο στην μείωση της χοληστερίνης, των τριγλυκεριδίων και του περιττού λίπους στο σώμα, βοηθητικό στο διαβητικούς καταπολεμά τις ελεύθερες ρίζες, ευεργετικό στο δέρμα, αφού έχει ισχυρή αντιοξειδωτική δράση κ.λπ. Ποσότητα: 1-2 κουταλιές της σούπας/ημέρα.

 

Πηγή: Wikipedia, pagenews.gr